sems ERA

sems id — ID'ler evrenisems id — the universe of IDs

Dokuz tür kimlik, tek havuzNine kinds of ID, one pool

Kişiden robota, üründen taahhüde — sems evrenindeki her şey aynı kimlik havuzunda, üç ontolojik katmanda yaşar. Kurucunun sözü: "bu altyapıyı düzgün kurarsak aynı havuzda bütün dünyayı optimize edebiliriz."

From people to robots, products to commitments — everything in the sems universe lives in one identity pool, across three ontological layers. In the founder's words: "if we build this foundation right, we can optimise the whole world in the same pool."

sems:per:01J9Z6K3V8XQ4T2M7R5W1N0B9C

Kanonik biçim: sems:<tür>:<ULID26> — W3C köprüsü: did:sems:… küresel benimseme kapısını açık tutar.

Canonical form: sems:<kind>:<ULID26> — the W3C bridge did:sems:… keeps the door to global adoption open.

Üç katman, dokuz türThree layers, nine kinds

01

Fail — irade ve sorumluluk

Actors — will and responsibility

Karar alan ve sorumluluk zinciri taşıyan kimlikler. Ayrım çizgisi otonomidir: karar alan fail katmanındadır, yalnızca ölçen değildir.

Identities that make decisions and carry a chain of responsibility. The dividing line is autonomy: whatever decides sits in this layer, not merely what measures.

  • peridPersona — gerçek kişiPersona — a real person
  • coridKurum — işletme / tüzel kişiCompany — a business / legal entity
  • govidKamu — devlet / otoritePublic body — a state / authority
  • robidRobot — fiziksel otonom makineRobot — a physical autonomous machine
  • vekidVekil — bir müvekkil adına yetkiyle hareket eden yazılım failiDeputy — software acting for a principal, strictly under a mandate
02

Varlık — edilgen

Assets — passive

Değer taşıyan ya da ölçüp uygulayan, ancak karar almayan kimlikler.

Identities that carry value, or measure and apply — but never decide.

  • iotidIoT cihazı — ölçer / uygular, karar almazIoT device — measures / applies, never decides
  • objidObje — ekonomik değer, fayda ya da miras taşıyan şeyObject — a thing carrying economic value, utility or heritage
03

Kayıt — zaman

Records — time

Olan biteni zamana mühürleyen kimlikler: geniş, ucuz olgu tabanı ve dar, ağır taahhüt tepesi.

Identities that seal what happened onto time: a broad, cheap base of facts and a narrow, heavy peak of commitments.

  • eveidOlay — tek taraflı olguEvent — a one-sided fact
  • trxidTaahhüt / işlem — taraflar arası bağlayıcı edimTransaction — a binding act between parties

Vekil — yazılım failinin adıThe deputy — how we name software that acts

Tanım teknolojiyle eskimez

A definition that outlives technology

Bu yapıda yapay zekâ kısaltmaları kullanılmaz. Bir müvekkil adına hareket eden yazılım failinin adı vekil'dir. Onu tanımlayan şey ne olduğu değil, kimin adına hangi yetkiyle hareket ettiğidir — teknoloji değişse de şema ayakta kalır. Vekil vekâletsiz yaşayamaz: her vekâlet, müvekkil ile vekil arasında kapsamı yazılı bir taahhüttür ve kimliği bir trxid'dir.

This structure never leans on machine-intelligence abbreviations. Software that acts for a principal is called a deputy. What defines it is not what it is, but on whose behalf and with which permissions it acts — so the schema stands as technology changes. A deputy cannot exist without a mandate: every mandate is a written commitment between principal and deputy, and its identity is a trxid.

Vekilin her eylemi olay kaydına kimlik = vekid, kapsam = vekâlet ile mühürlenir — iç ve dış vekiller aynı mekanizmayı kullanır, her hareket müvekkile kadar izlenebilir.

Every act of a deputy is sealed into the event record with identity = vekid and scope = mandate — internal and external deputies use the same mechanism, and every move traces back to the principal.

Güven, kapsamın tavanıdır

Trust sets the ceiling of scope

Kimlik doğrulama teşviki ayrı bir sistem değil, vekâlet politikasının parametresidir: müvekkilin güven seviyesi, verebileceği yetkinin tavanını belirler.

The verification incentive is not a separate system — it is a parameter of the mandate policy: the principal's trust level sets the ceiling of what it can delegate.

  • AnonimAnonymous1 yetki — salt okur1 permission — read-only
  • DoğrulanmışVerified8 yetki8 permissions
  • KYC tamamKYC complete32 yetki32 permissions
  • Onaylı kurumApproved institution64 yetki64 permissions

v1'de alt-vekâlet yasaktır: vekil ve robot müvekkil olamaz.

In v1, sub-mandates are forbidden: deputies and robots cannot be principals.

OBJID

Obje eşiği — liste değil, politika

The object threshold — a policy, not a list

Her şeyin tekil kimliği olmaz; üç seviye vardır: sınıf (ekmek), parti (geri çağırma partisi), tekil (bu telefon). Garanti, regülasyon (IMEI/VIN/UDI), ikinci el değeri, sorumluluk izi ve kültür mirası tekilleşmeyi tetikler. Regülasyon ve kültür mirası ekonomiyi ezer; kalanı ekonomik bekçiye tabidir: tekil kimlik maliyeti ≤ birim değerin %1'i. Kurucunun ilkesi: "bir kuruş israf edilsin istemeyiz ama bir cent için milyon dolar veri çevirmek saçmadır."

Not everything gets an individual ID; there are three levels: class (a loaf of bread), batch (a recall lot), unit (this phone). Warranty, regulation (IMEI/VIN/UDI), resale value, liability trails and cultural heritage trigger unit identity. Regulation and heritage override economics; the rest obey the economic guard: unit-ID cost ≤ 1% of unit value. The founder's rule: "we won't waste a penny — but churning a million dollars of data for one cent is absurd."

Eşik sınıf başına ayarlanabilir bir parametredir — veri ucuzladıkça kendiliğinden iner, mimari yeniden kurulmaz. Tekil kimlik; tamir, yenileme, ikinci el ve geri dönüşümün anahtarıdır (AB Dijital Ürün Pasaportu ile aynı yön).

The threshold is a per-class parameter — as data gets cheaper it lowers itself, with no re-architecture. Unit identity is the key to repair, refurbishment, resale and recycling (the same direction as the EU Digital Product Passport).

EVEID ⊃ TRXID

Olgu-taahhüt piramidi

The fact–commitment pyramid

Olay üst kümedir; işlem, olayın özel türüdür — hukuki ya da ekonomik sonuç doğuran, taraflar arası taahhüt içeren olay. Hukuk ve para değişir; olgu değişmez — kalıcı altyapı olgu üzerine kurulur. eveid geniş ve ucuz tabandır; trxid dar ve ağır tepe: en az iki taraf, en az bir olgu dayanağı, durum taahhütten tamamlanmaya ya da geri sarmaya akar — ve asla silinmez.

Events are the superset; a transaction is a special kind of event — one with legal or economic consequence, carrying a commitment between parties. Law and money change; facts don't — durable infrastructure is built on facts. eveid is the broad, cheap base; trxid the narrow, heavy peak: at least two parties, at least one underlying fact, a state that flows from committed to completed or rolled back — and is never deleted.

İki kaydın depolama ekonomisi taban tabana farklıdır (hacimde ~1000:1) — maliyet ilkesinin şemadaki karşılığı budur.

The two records have opposite storage economics (~1000:1 by volume) — this is the cost principle, expressed in the schema.

Mahremiyet sözüPrivacy pledge

Kişi kimliği kendi platformlarımızın dışına ancak eşleştirilemez takma adlar ve seçici ifşa ile açılır — aksi hâlde havuz bir gözetim havuzuna dönüşür ve bunu reddederiz. DID uyumu bu kapıyı açık tutar; tasarımı ayrı ve açık bir karardır.

Person identity opens beyond our own platforms only with pairwise pseudonyms and selective disclosure — otherwise the pool becomes a surveillance pool, and we refuse that. DID compliance keeps this door open; its design is a separate, explicit decision.

Dürüst durumHonest status

v1 sözleşmesi 6 Ağustos 2026'da kodda mühürlendi: tür silmek ve yeniden adlandırmak yasak, eklemek yeni karar ister. Bugünkü SEMS-… kimlikleri perid'in öncülüdür; dünya havuzu ise ürün değil, yöndür — bu sayfa o yönün dürüst kaydıdır.

The v1 contract was sealed in code on 6 August 2026: kinds can never be deleted or renamed, and adding one requires a new written decision. Today's SEMS-… identities are the precursor of perid; the world pool is a direction, not a shipped product — this page is the honest record of that direction.

Veri omurgası: semsData →The data backbone: semsData →